28.4 C
Canada
Tuesday, August 16, 2022

راز خنده و اعتراض در آثار کیومرث درم بخش – حامی خیامی

با از دست دادن کامبیز درم بخش ، هنر معاصر ایران یکی از خلاق ترین هنرمندان کاریکاتوریست خود را از دست داد . درم بخش نه تنها از بزرگترین کاریکاتوریست های روزگار معاصر ما محسوب می شد بلکه عمدتا نام او با جریان سازی وسیع و پی گیر در عرصه هنر معاصر گره خوره است از کاریکاتورهای مینیمال و عمیق او گرفته تا بازی درخشانش با هنر مینیاتور و این اواخر نیز کروناگرافی که طراحی های مینیمال او را عمیقا سیاسی و تراش خورده متجلی می ساخت او از تعبیر اعتراض مصور در تشریح کار خود استفاده کرد که نشان گر درک عمیق او از ارتباط پیچیده زیبایی شناسی و سیاست بود


سیاست ، تلاشی برای نشان دادن آن به مثابه سازوکاری زیبایی شناختی است. بدین شکل به جای آنکه سیاست به کارگیری یا تلاش برای کسب قدرت باشد، پیکربندی جهانی ویژه است. در این راستا، رانسیر بر آن است که ماهیت زیبایی شناختی سیاست را نه به عنوان یک جهان ویژه مجرد، بلکه به عنوان یک جهان ناسازگار بازتعریف کند. جهانی که به برسازی شکل جدیدی از حس مشترک و افق جدیدی از رؤیت پذیری ها می انجامد که با نفی سلسله مراتب بازنمودی میان موضوعات باارزش و پست به مرئی پذیری کنش ها و کاربست هایی منجر می شود که در ذیل نام سیاست قرار می گیرند. در این راستا، مقاله حاضر، سعی دارد به این پرسش پاسخ دهد که «بُعد زیبایی شناختی سیاست در اندیشه رانسیر چگونه و بر مبنای چه مؤلفه ها و مقولاتی شکل نظری به خود گرفته است». بنابر فرضیه ما، رانسیر با مفروض گرفتن زیبایی شناسی به عنوان ایده کانتی «صور پیشینی حساسیت» – امری مربوط به زمان و مکان- به سیاست در چارچوب رهایی از توزیع امر محسوس می پردازد؛ امری که به طرح و بازخوانی مفاهیم سیاست و زیبایی شناسی و گذر از معانی متعارف آنها می پردازد


آثار درم‌بخش با خطوطی ساده و سیاه روی زمینه سفید کاغذ شکل می‌گیرند و کاراکترهایی را به وجود می‌آورند که در هر تابلو روایت‌گر داستانی متفاوت و تأثیرگذار هستند. درم‌بخش درباره سادگی آثارش می‌گوید: «پشت سادگی کارهای من سال‌ها کار و زحمت وجود دارد. مثل یک سنگ الماس که شروع به تراشیدن آن می‌کنید و بعد از مدت‌ها خالص و کریستالیزه می‌شود. کار هنری هم همین‌طور است و باید سال‌ها کار کنید تا به این سادگی برسید. انسان رسیدن به سادگی را ارج می‌نهد و چون امروز فرصت کمی دارد، چیزهای کوتاه و تأثیرگذار می‌خواهد. مردم به من می‌گویند هر کاریکاتور تو یک کتاب است. کارهایم بدون کلام است و مردم از هر ملیتی می‌توانند آن را بفهمند. رسیدن به این زبان بین‌المللی زحمت زیادی می‌خواهد و من توانستم به درجه‌ای برسم که با جهان صحبت کنم. کاریکاتور کوتاه‌ترین وسیله پیام‌رسانی جهان است


او برنده جایزه از بزرگ‌ترین و معتبرترین مسابقات بین‌المللی کاریکاتور ژاپن، آلمان، ایتالیا، سوئیس، بلژیک، ترکیه، برزیل، یوگسلاوی و چندین جایزه بین‌المللی جنبی دیگر بوده و داور مدعو چند نمایشگاه بزرگ بین‌المللی کاریکاتور بوده‌است. او همچنین نشان شوالیه را از دولت فرانسه در آبان سال ۱۳۹۳ دریافت کرد


درمبخش علاوه بر تدریس و کارتونیست بودن، فعالیت‌هایی در زمینه تبلیغات (طراحی روی جلد کتاب)، تصویرگری کتاب کودک، پوستر، فیلم کوتاه، کارت پستال، تقویم و مشابه آن‌ها داشت و و از سال ۱۳۸۶ به بعد وارد عرصه انیمیشن‌سازی نیز شده‌است


مهر ۱۳۹۷ در جشنواره بین‌المللی هنر برای صلح» ، نشان عالی «هنر برای صلح» به کامبیز درمبخش اهداء شد


همچنین در سال ۱۳۹۵ مستندی ۷۰ دقیقه ای درباره آثار و زندگی کامبیز درم بخش به کارگردانی جواد آتشباری منتشر شد
درمبخش برنده جایزه اول از بزرگ‌ترین و معتبرترین مسابقات بین‌المللی کاریکاتور ژاپن، آلمان، ایتالیا، سوئیس، بلژیک، ترکیه، برزیل، یوگسلاوی و چندین جایزه بین المللی جنبی دیگر بوده‌ و داوری چندین نمایشگاه بزرگ بین‌المللی کاریکاتور را بر عهده داشته است


رانسیر با تاکید بر این جمله که «در کُنه سیاست‌ورزی زیبایی‌شناسی است» به بررسی وجوه زیبایی‌شناسانه سیاست و وجوه سیاسی زیبایی‌شناسی در جایی می‌پردازد که عملی آن مقولات مربوط به امر محسوس را اصلاح کرده و یا تغییر و دگرگونی در آن بوجود آورده باشد. این طرح با پیش‌فرض گرفتن «برابری» در اندیشه و دستگاه فکری او به بازاندیشی نسبت میان سیاست و زیبایی‌شناسی می‌پردازد. از نظر رانسیر هر دوی این حوزه‌ها «از راه‌های موازی، به موضوعات واحدی می‌پردازند». این دو ساحت که هر یک به شیوه خود توزیع مجدد امر محسوس را موجب می‌شوند، با ایجاد اشکال مختلف ابداع و نوآوری، گفتار و بیان را از تقلیل به نقش‌های در نظر گرفته شده رها می‌سازند. در جایی که این دو حوزه در یک درهم‌بودگی و همبستگی با برچیده شدن منطق توزیع امرمحسوس و بازتوزیع آن، مرزهای تجربه‌گری را می‌گشایند؛ آن هم با پیش‌فرض گرفتن برابری که امر سیاسی را در راستای رهایی محقق می‌سازد

درم بخش کاریکاتوریست سال‌های رفته و خاطرات گذشته نیست؛ کاریکاتورهایش رنگ‌وبوی امروزی ، جهان شمول و شکلی از زیبایی شناسی سیاسی را در خود دارند و هرآنچه از انسان امروزی سرمی‌زند، در کارهایش ثبت‌وضبط می‌کند، که این خود یکی از دلایل تازه‌بودن کارهایش هست. سوژه های آثار درم بخش خنده دار وشیرین هستند ولی در عین حال با تفکری همراه هستند، تفکری که گاه به طنز سیاه پهلو می زند. اما طنز تلخ آثارش هم جزء طنز های سیاه مرسوم نیست. آثار او برای تمام آدم های یک جامعه قابل فهم است. کامبیز در مورد سوژه هایش می گوید: «هر چه انسان مسن تر می شود آرام تر می شود واین آرامش همین طور در کارهای او به تدریج نمودار می شود. در حقیقت کاریکاتوریست ها رویای خود را با دیگران ودوستداران خود تقسیم می کنند. من همیشه در رویاهایم و در دنیایی که خودم ساخته ام  زندگی می کنم. کوچه پس کوچه های آن را به دوستان نشان می دهم وبا خودم آنها را همراه می کنم. سعی می کنم گاهی افراد را در رویاهایم سهیم کنم که گاهی می توانم وگاهی نمی توانم، چون خیلی پیچیده است واین خطر وجود دارد که پابه پای من نیایند. من حتی خواب بعضی از سوژه ها را می بینم و بعد آن را سوژه می کنم و آن  قدر در دنیای خود غرق شده ام که زندگی واقعی ام جزئی از زندگی رویایی ام شده است

طنز تلخ درم بخش اما با موقعیت سیاسی و اجتماعی انسان امروز تطابق داشت و از این منظر او تحت تاثیر کاریکاتوریست های گوناگون از جمله جریان های هنری و آوانگارد اروپای شرقی بود


او در طی حضورش در ایران نمایشگاه های متعددی را برپا کرده است. آثارش در هر بار، نمایش گنجینۀ بی پایان سوژه های ناب انسانی است. درم بخش مهمترین کاریکاتوریست ایرانی در عرصۀ جهانی است و پیوند اندیشه، طنز و طراحی در آثارش مرزهای خیال و شوخ طبعی را در می نوردد. در بطن سوژه های جهانی این هنرمند ایده هایی از زندگی روزمره ما دیده می شود که اینجایی است و ترس و شادمانه های زیستن ما را به تماشا می گذارند


کاریکاتورهایش در عین اینکه جهانی هستند به شدت معاصر و انضمامی اند و اگر تجربه رنج و شادمانی را – که در هر کشور و فرهنگی وجود دارد- به کناری بگذاریم باید گفت کامبیز درم بخش در ده سال اخیر مردم کشورش و شادمانه ها و غم هایشان را به تصویر کشیده است و اگر زمانی می شنیدیم که وی مردم را در کافه باوئر در اوبرهاوزنِ آلمان به تصویر می کشید اکنون بخشی از مردم ایران را از هر صنف و سن در طراحی هایش می بینیم و در کاریکاتورهای بدون شرح وی روحیات و خلقیات جامعه ایرانی منعکس شده است

 
کامبیز درم بخش از نمادها و نشانه های های شرقی مانند پروانه، ماه و … بسیار استفاده می کند، اما او از مهمترین نمایندگان کاریکاتور ایران در عرصه بین المللی بود که آثارش به شدت جهانی است. سادگی در ارتباط با مخاطب، پرهیز از اضافه گویی، خطوط محکم و قوی و سوژه های تفکر برانگیز اما شاد از مشخصه های آثار اوست که در این نمایشگاه نیز آثار فراوانی با این مشخصات به چشم می خورد. البته آثار فراوانی از وی وجود دارد که در نگاه اول نوعی از طنز متفکرانه را به رخ می کشد. به طور کلی می توان گفت لبخند و تفکر از مشخصه های بارز آثار اوست که دسته بندی آثارش را به «طنز تلخ مطلق» و «طنز شاد مطلق» دشوار می کند


بسيارى از فلاسفه، همواره در پى آن بودند كه راز خنده را بدانند. برگسون اولين نتيجه اى كه از تحقيق خودش بدست آورد اين است كه خنده جز در عالم انسانى وجود ندارد، يعنى نه فقط تنها انسان است كه مى‌خندد بلكه هم تنها انسان است كه مى خنداند. و قبل از آن كه انسان حيوان ضاحك باشد، حيوان مضحك است. برگسون بر خلاف اسلاف خود كه انسان را حيوانى ضاحك مى‌دانستند، انسان را حيوانى مضحك مى‌داند


غير از اين نكته دقيق، نكته ديگرى هست كه هيچ فيلسوفى به آن توجه نكرده و آن اين كه حصول خنده دو شرط اصلى دارد: اول يك نوع فراغت و بى طرفى، يعنى حالتى كه خالى از تأثر باشد. پس اگر بتوانيم از حس رقت و همدردى كه مناظر زندگى انسانى در ما ايجاد مى‌كند جلوگيرى كنيم، بسيارى از آن مناظر جنبه‌ي جدى خود را از دست خواهند داد و مضحك خواهند شد. اقتضاى دوم خنده، اجتماع انسانى است. به اين معنا كه شما هم بايد در حلقه جمعيتى باشيد تا با خنده آن‌ها خنده‌تان بگيرد. پس خنده يك امر اجتماعى است و همانند عواطف اجتماعى بايد علتى و مقصدى داشته باشد. خنده بر خلاف آن‌چه بسيارى از روان‌شناسان پنداشته اند، از حسن زيباپرستى ناشى نمى‌شود، چون خنده پاسخ يك احتياج اجتماعى است، خنده براى برطرف كردن معايب و نواقصى است كه در حيات اجتماعى پديد آمده است. به عنوان مثال مردى را تصور كنيد كه با عجله در وسط خيابان مى‌دود و ناگهان پايش به روى پوست موزى كه بر سر راهش گذاشته‌اند مى‌لغزد و مى‌افتد. همه رهگذرها به او مى‌خندند. در اين‌جا و در موارد مشابه، خنده براى آن است كه اين خطا كاران متوجه خطاى خود شوند اما نبايد تصور كرد، كه اجتماع به هر خطايى مى‌خندد. نفس خطا هميشه خطاست، اجتماع چون مى‌خواهد كه چنين گيج‌هايى به خود آيند، ناچار به آن‌ها مى‌خندد


 و اما در مورد قيافه‌ها، حالت هر قيافه را هر قدر كه طبيعى‌تر و آسان‌تر بتوان به يك گرفتارى يا به يك كيفيت نفسانى تعبير كرد، بيشتر خنده‌آور خواهد بود. حال ديگر به آسانى مى توان دانست كه چرا كاريكاتور خنده آور است


بايد بدانيم كه زندگى آدمى با تكرار ناسازگار است. حركت اگر مكرر و خودكار شد ديگر حركت زندگى انسان نيست بلكه حركت ماشين است


حاصل سخن آن‌كه: خنده بر هر كه و بر هر چه باشد، هميشه يك وسيله مجازات و اصلاح و تنبيه است. اين نكته‌اى است همواره مورد توجه خاص برگسون بوده است. او مى‌گويد: هر قدر اجتماع رو به كمال مى‌رود، توقعش از اعضاى خودش بيشتر مى‌شود و مى‌خواهد كه آن‌ها پيوسته هوشيارتر و قابل انعطاف‌تر باشند. خنده همراه با نشاطى كه در ديگران بر مى‌انگيزد، نسبت به آن‌كه موضوع خنده است تحقير خفيفى نيز ايجاد مى‌كند و تنها از همين راه است كه جامعه مى‌تواند از گيج ها؛ كودن‌ها، و احمق‌ها انتقام بگيرد

کامبیز درم بخش به عنوان یک هنرمند متفکر در عصر ماشینیزم و مدرنیته که رفتار بشر را دستخوش تغییرات و تحولات بنیادین قرار داده، راوی شادی ها و غم های انسان معاصر است. زمانی که او ماهیگیری را به تصویر می کشد که به دلیل گرفتن ماهی های فراوان، قایقش در حال غرق شدن است، با خنده ای از اعماق دل و بغضی در ته گلو مواجهیم زیرا همچنان که می خندیم، از جهالت انسان محصور در کادر، غمزده و اندوهگین می شویم. هر اثر او به مثابه یک آینه است که با قرار گرفتن در مقابل آن، بیم ها، امیدها، شادی ها و غم های خود را در آن می بینیم


او دنیایی را ترسیم می کند که کاراکترهایش به شکل ساده و مینیمال خود ما هستیم؛ ما انسان های روزگار دوزخی ظاهرا معاصر که در تنش های سیاسی و تبعات استبداد اسیریم

که کامبیز درم بخش کاریکاتور مردی سوار بر تاب در جنگلی انبوه از درختان پر شاخ و برگ را  به تصویر می کشد، جزییاتی از غم ها، مخاطرات، رویاها و آرزوهای انسان معاصر را در برابر دیدگان حیرت زده ما به نمایش می گذارد. کامبیز را پیش از آنکه در ردیف کاریکاتوریست های بزرگ جهان قرار دهیم، باید یک طراح قوی و فوق تصور بدانیم و پیش از همه اینها باید او را انسانی بزرگ بنامیم که در کاریکاتورهایش «ناب ترین وقایع انسانی بشر معاصر» را به صورت «حقایقی هر چند تلخ» به تصویر کشیده است
 

.

Recent Articles

spot_img

Related Stories

نوشتن پاسخ

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید

Stay on op - Ge the daily news in your inbox